Ανταλλαγή αρχείων μέσω δικτύων peer-to-peer

Γενικά

Η ανταλλαγή αρχείων μέσω του Διαδικτύου επιτυγχάνεται χάρη στη χρήση
της τεχνολογίας peer- to- peer. Η λειτουργία αυτής της τεχνολογίας
βασίζεται στη δημιουργία δικτύων υπολογιστών στα οποία δεν υπάρχουν
προκαθορισμένοι «πελάτες» («clients») και «εξυπηρετητές» («servers»),
αλλά ένας αριθμός από ομότιμους κόμβους («peer nodes») που λειτουργούν
ταυτόχρονα ως «πελάτες» και «εξυπηρετητές» σε σχέση με τους άλλους
κόμβους του δικτύου ανταλλάσσοντας πληροφορίες υπό ίσους όρους. Οι
διάφοροι ομότιμοι κόμβοι είναι δυνατό να παρουσιάζουν διαφορετικά
τεχνικά χαρακτηριστικά, όπως ταχύτητα επεξεργασίας, ταχύτητα σύνδεσης
στο Διαδίκτυο ή αποθηκευτική ικανότητα.


Η δικαιική αντιμετώπιση του φαινομένου της ανταλλαγής αρχείων μέσω των
δικτύων αυτών αποτελεί δύσκολο εγχείρημα. Τα ιδιαίτερα τεχνικά και
λειτουργικά χαρακτηριστικά της αρχιτεκτονικής των δικτύων αυτών
καθιστούν αδύνατο ή ιδιαίτερα δυσχερή τον προσδιορισμό ενός κεντρικού
υπευθύνου, ενώ και η δραστηριότητα των μεμονωμένων χρηστών στο πλαίσιο
αυτών των δικτύων δεν είναι μονοσήμαντη αλλά σύνθετη, υπό την έννοια ότι
δύσκολα αναλύεται σε περισσότερες διακριτές τόσο από χρονική όσο και
λειτουργική άποψη αυτόνομες πράξεις.

Δικαιική αντιμετώπιση

Καταρχήν, πρέπει να διευκρινιστεί ότι σύμφωνα με την ισχύουσα
νομοθεσία για την πνευματική ιδιοκτησία τόσο σε εθνικό όσο και σε
ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο στο πλαίσιο των Συνθηκών WIPO για την
Πνευματική Ιδιοκτησία του 1996, η ανταλλαγή προστατευόμενων έργων μέσω
του Διαδικτύου με τη χρήση λογισμικών τύπου peer- to- peer είναι μια
δραστηριότητα που συνεπάγεται πράξεις οι οποίες προϋποθέτουν την άδεια
του δημιουργού.

Η χωρίς άδεια θέση ενός έργου στη διάθεση άλλων χρηστών μέσω ενός
δικτύου peer- to- peer αποτελεί προσβολή του αποκλειστικού δικαιώματος
του δημιουργού να επιτρέπει ή να απαγορεύει τη ψηφιακή διάχυση του έργου
του, ενώ και η εμφάνιση στην οθόνη του υπολογιστή του χρήστη ή το
«κατέβασμα» του αρχείου από ένα τέτοιο δίκτυο αποτελούν αναπαραγωγές του
έργου για τις οποίες καταρχήν χρειάζεται η άδεια του δημιουργού ή τυχόν
άλλου δικαιούχου.
Το «κατέβασμα» ενός προστατευόμενου έργου από το Διαδίκτυο αποτελεί
πράξη που εντάσσεται στην ευρεία περίμετρο του δικαιώματος αναπαραγωγής,
όπως αυτό προβλέπεται στο άρθρο 3 του Ν. 2121/1993 (ελληνικό δίκαιο) και στο άρθρο 7 του Ν. 59/1976 (κυπριακό δίκαιο). Ωστόσο, οι χρήστες
συχνά επικαλούνται τον περιορισμό της αναπαραγωγής για ιδιωτική χρήση
(άρθρο 18 Ν. 2121/1993, άρθρο 7 (2) ιε) Ν. 59/1976) για να αποφύγουν την καταδίκη. Η θεωρία και η νομολογία είναι διχασμένη αναφορικά με το εάν ο περιορισμός αυτός μπορεί να εφαρμόζεται και αναφορικά με αναπαραγωγές από αντίγραφα του έργου που
έχουν τεθεί στο Διαδίκτυο χωρίς άδεια, δηλαδή από αντίγραφα που δεν
αποτελούν «νόμιμη πηγή» της αναπαραγωγής που τελείται από το χρήστη.

Το ζήτημα τηε νομιμότητας της πηγής στο πεδίο της εύλογης αμοιβής για την αναπαραγωγή για ιδιωτική χρήση απασχόλησε και το ΔΕΕ μετά από προδικαστικό ερώτημα που τέθηκε από τα ολλανδικά δικαστήρια στην υπόθεση C-435/12. Σύμφωνα με το ΔΕΕ στην απόφαση του της 10ης Απριλίου 2014 «Το δίκαιο της Ένωσης, και ειδικότερα το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο β΄, της οδηγίας 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας, σε συνδυασμό με την παράγραφο 5 του ίδιου άρθρου, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία όπως η επίμαχη της κύριας δίκης, η οποία δεν πραγματοποιεί διάκριση μεταξύ της περιπτώσεως όπου η πηγή αναπαραγωγής αντιγράφων για ιδιωτική χρήση είναι νόμιμη και εκείνης όπου η πηγή αυτή είναι παράνομη».

Νομολογία

Ο δικαστικός αγώνας των δικαιούχων πνευματικών δικαιωμάτων με στόχο
την καταπολέμηση της πρακτικής της χωρίς άδεια ανταλλαγής έργων στο
Διαδίκτυο γνώρισε δυο διαφορετικές φάσεις.
Η πρώτη αφορά διώξεις που στρέφονται κατά των προσώπων που παράγουν ή
διανέμουν την τεχνολογία που επιτρέπει την ανταλλαγή των έργων, δηλαδή
το λογισμικό peer- to- peer.

Βλ. χαρακτηριστικά : υπόθεση Napster (A&M Records,
Inc v. Napster, Inc , 239 F. Supp. 3d 1004 , 9th Circuit 2001)
Απόφαση Ανωτάτου Δικαστηρίου των Η.Π.Α. της 25ης Ιουνίου 2005
(Metro-Goldween-Mayer Studios, Inc v. Grokster, Ltd 125, Supreme Court)

Η δεύτερη φάση αφορά την απευθείας δίωξη των χρηστών που προβαίνουν
στην χωρίς άδεια αναπαραγωγή και ψηφιακή διάχυση προστατευόμενων έργων
μέσω της χρήσης της τεχνολογίας αυτής.

Βλ. χαρακτηριστικά : TGI Vannes, 29 avril 2004,
Ministère Public, Syndicats professionnels,
sociétés de l’édition, sociétés de
production et autres c./ Claude L.C. et autres, http://www.juriscom.netTGI Lille, 29 janvier 2004, 7eme ch., Procureur de la République,
Sociétés d’édition video, societes de production,
syndicats. professionnels c./ Axel F., Julien D. et autres,

http://www.juriscom.net.

TGI Chambéry, 1er septembre 2006, Ministère Public, SCPP
c/ Monsieur Olivier D., http://www.juriscom.net.