Προστατευόμενα έργα του πνεύματος

Κατηγορίες προστατευόμενων έργων

Στο ελληνικό δίκαιο, σε αντίθεση με το αγγλοσαξωνικό σύστημα του copyright, δεν υπάρχει εξαντλητική νομοθετική απαρίθμηση των κατηγοριών
προστατευόμενων έργων. Κάθε πρωτότυπη πνευματική δημιουργία
προστατεύεται από το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας. Η προστασία του
δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας είναι ανεξάρτητη από την αξία και τον
προορισμό του έργου, δηλαδή είναι αδιάφορο εάν το έργο έχει υψηλή
αισθητική ή καλλιτεχνική αξία ή αν έχει χρηστικό χαρακτήρα ή αν
αντίκειται στα χρηστά ήθη π.χ. και ένα πορνογραφικό έργο προστατεύεται
αν είναι πρωτότυπο.

Για την προστασία των χορογραφικών έργων στο κυπριακό δίκαιο βλ.

Τ. Συνοδινού, Χορός και πνευματική ιδιοκτησία, https://www.academia.edu/3346505/_

Για την προστασία μιας ψηφιακής βιβλιοθήκης από το δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας στο κυπριακό δίκαιο βλ. Τ. Συνοδινού, Η δημιουργία και προστασία της ψηφιακής βιβλιοθήκης από την σκοπιά του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας, https://www.academia.edu/3162496/_

 

Η πρωτοτυπία στο ελληνικό δίκαιο

Απαραίτητη προϋπόθεση για την προστασία ενός έργου, ενός πνευματικού
δημιουργήματος, από τις διατάξεις του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας
είναι η ύπαρξη πρωτοτυπίας. Η πρωτοτυπία είναι μια αόριστη έννοια και
δεν υπάρχει νομοθετικός ορισμός της πρωτοτυπίας. Στον νέο ελληνικό νόμο
για την πνευματική ιδιοκτησία ορίζεται πλέον ρητά ότι «ως έργο νοείται
κάθε πρωτότυπο πνευματικό δημιούργημα λόγου, τέχνης ή επιστήμης». Τα
ελληνικά δικαστήρια αρχικά υιοθέτησαν μια υποκειμενική έννοια της
πρωτοτυπίας, η οποία αναζητά στο έργο την σφραγίδα της προσωπικότητας
του δημιουργού.
Τα τελευταία, όμως, χρόνια ολοένα και περισσότερο φαίνεται να
εγκαταλείπεται η θέση αυτή και η νομολογία προσανατολίζεται στην
ατομικότητα του έργου με την έννοια της στατιστικής μοναδικότητας.
Σύμφωνα μ’ αυτήν, ένα έργο είναι πρωτότυπο όταν κάτω από παρόμοιες
συνθήκες και με τους ίδιους στόχους, κανένας άλλος δημιουργός δεν θα
δημιουργούσε όμοιο έργο. Δεν απαιτείται ευθέως και άμεσα να διαφαίνεται
η προσωπικότητα του δημιουργού στο έργο, αλλά το έργο να είναι μοναδικό.
Φυσικά, τις περισσότερες φορές η μοναδικότητα θα οφείλεται στην έκφραση
της μοναδικής επίσης προσωπικότητας του δημιουργού μέσα από αυτό. Είναι,
ωστόσο, δυνατό με τη θεωρία αυτή να προστατεύονται και τυχαίες
δημιουργίες (ζωγραφικό έργο που προκύπτει από το πέσιμο της παλέτας στο
δάπεδο).

Το κριτήριο της στατιστικής μοναδικότητας του έργου εμπεριέχει
κρίσεις και στοιχεία τόσο υποκειμενικά όσο και αντικειμενικά, είναι
δηλαδή συνθετικό. Το αντικειμενικό στοιχείο έγκειται στην σύγκριση του
έργου μ’ αυτό που υπάρχει ή θα μπορούσε να υπάρχει (αφού η προστασία
παρέχεται εφόσον η δημιουργία όμοιου έργου δεν είναι δυνατή) και στο
γεγονός ότι σημασία δίδεται στη μοναδικότητα, ατομικότητα του έργου. Το
υποκειμενικό στην ιδιαιτερότητα, στη μοναδικότητα της δημιουργικής
διαδικασίας και της δημιουργικής συμβολής η οποία χαρακτηρίζεται από τις
προσωπικές επιλογές του δημιουργού σε κάθε της φάση. (Το έργο είναι
μοναδικό. Η μοναδικότητα οφείλεται στο πρόσωπο του δημιουργού, αλλά αυτό
δεν τίθεται ως προϋπόθεση).

Νομολογιακά παραδείγματα
Πρωτότυπο έργο θεωρήθηκε ρυμοτομικός χάρτης
περιοχών εκτός των ορίων της Αθήνας (ΜονΠρΑθ 17170/1997)

 

Πρωτότυπο έργο θεωρήθηκε η μορφή του φανταστικού

ήρωα SPIDERMAN (MoνΠρΑθ 1154/1997)

 

Πρωτότυπο έργο θεωρήθηκε η μορφή του κωμικού ήρωα
SNOOPY (απορρέουσα εκ της προσωπικότητας του δημιουργού και
χαρακτηριζόμενης εκ πρωτοτυπίας-Μον ΠρΑθ 6983/1980)

 

Η σελιδοποίηση βιβλίου ή περιοδικού μη πρωτότυπη,
αλλά καθαρά τεχνική εργασία (αντικείμενο πνευματικής ιδιοκτησίας είναι
το έργο ως πρωτότυπο δημιούργημα μορφής εκδηλωτικής της προσωπικότητας
του δημιουργού-ΜονΠρΑθ 9817/1977)

 

Προστασία τίτλων επίσης : Πρωτότυποι (Ο δρόμος με
τα κόκκινα φώτα, ΠρΠρωτΑθ 20239/1963). Μη πρωτότυποι (Η κάθοδος των
Νεωτέρων Μυρίων, ΠολΠρΑθ 710/1971)

 

Η πρωτοτυπία στο κυπριακό δίκαιο

Στο κυπριακό δίκαιο ακολουθείται το αγγλοσαξωνικό πρότυπο και ροστατεύεται κατά κανόνα ότι δεν είναι προϊόν αντιγραφής, δηλαδή η προστασία παρέχεται σε κάθε έργο που προέρχεται από το δημιουργό του.  Η πιο γνωστή, ενδεχομένως, φράση που προσδιορίζει το κριτήριο της έλλειψης αντιγραφής ως τη μόνη προϋπόθεση της προστασίας είναι η ρήση του Δικαστή Peterson το 1916 σε υπόθεση-σταθμό που αφορούσε την προστασία ερωτηματολογίων για εξετάσεις : «δεν απαιτείται η έκφραση να είναι πρωτότυπη ή νέα, αλλά το έργο πρέπει να μην έχει αντιγραφεί από άλλο έργο, πρέπει, δηλαδή να προέρχεται από τον δημιουργό του» (University of London Press v. University Tutorial Presse, 1916).

Σχετική κυπριακή νομολογία : Ανώτατο Δικαστήριο, Sokratous v. Gruppo Editoriale Fabbri – Bompiani and “Gnosi” publications (1997).

Πρωτοτυπία προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών και βάσεων
δεδομένων

Τα τελευταία χρόνια δημιουργήθηκε η ανάγκη προστασίας νέων
αντικειμένων με σημαντική οικονομική σημασία, των οποίων η δημιουργία
απαιτεί σημαντικές επενδύσεις. Σταδιακά με τρεις Οδηγίες προωθήθηκε ένα
κοινοτικό κριτήριο πρωτοτυπίας. Σύμφωνα με την κοινοτική προσέγγιση περί
πρωτοτυπίας ένα πρόγραμμα ηλεκτρονικού υπολογιστή, μια βάση δεδομένων ή
μια φωτογραφία προσστατεύεται εφόσον αποτελεί προσωπικό πνευματικό
δημιούργημα του δημιουργού του ή το αποτέλεσμα της προσωπικής
πνευματικής εργασίας του δημιουργού του. Πρόκειται για μια συμβιβαστική
εκδοχή της πρωτοτυπίας, σαφώς λιγότερο αυστηρή από τα κριτήρια του
ηπειρωτικού συστήματος, η οποία σύμφωνα με μια άποψη ταυτίζεται με το
αγγλοσαξωνικό κριτήριο της έλλειψης αντιγραφής. Ωστόσο, ορθότερο να
θεωρείται κάτι ενδιάμεσο, κάτι παραπάνω από το κριτήριο της έλλειψης
αντιγραφής και κάτι παρακάτω από το κριτήριο της ατομικότητας του έργου.

 

Νομολογιακό παράδειγμα από το ελληνικό δίκαιο :ΜονΠρΑθ 14106/1995

Βάση  δεδομένων που προορίζονταν για τον υπολογισμό της αντικειμενικής αξίας ακινήτων.(κοινότυπη, εφόσον δεν εμφανίζεται πουθενά κανένα στοιχείο έμπνευσης, δεδομένου ότι ο καθένας που θα έπρεπε να συλλέξει όλα αυτά τα στοιχεία θα κατέληγε στην ίδια συλλογή, αφού η συλλογή των στοιχείων ήταν αναγκαία και δεν υπάρχει άρα επιλογή, ενώ και η κατάταξη των στοιχείων γίνεται αλφαβητικά, δηάδή κατά τρόπο αυτονόητο και όχι πρωτότυπο. Τα στοιχεία βρίσκονται παρατεθειμένα κατά τον ίδιο αναγκαίο τρόπο στους πίνακες του Υπουργείου Οικονομικών, ενώ όποιος τα συλλέγει
καταλήγει αναγκαία στο ίδιο αποτέλεσμα αφού ο αντικειμενικός
προσδιορισμός είναι ένας και μοναδικός)

Για την έννοια του έργου στο κοινοτικό δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας βλ. T. Synodinou, “The foundations of the concept of work in European Copyright Law” in: Synodinou (ed.), “Codification of European Copyright, Challenges and perspectives, the Hague, Kluwer Law International, 2012, p. 93-113.